Duidelijke taal (Over het essay ‘Duidelijkheid’ van Tom-Jan Meeus voor de Maand van de Filosofie)

Duidelijke taal (Over het essay ‘Duidelijkheid’ van Tom-Jan Meeus voor de Maand van de Filosofie)

“Wanneer men haar eronder wil houden, is het noodzakelijk haar te lijf te gaan en af te ranselen”, schreef Machiavelli over vrouwe Fortuna. Vrij vertaald: chaos moet worden bedwongen; orde verdient de voorkeur boven wanorde. Die zienswijze is algemeen geaccepteerd, zelfs zo het moeilijk is nog wat origineels toe te voegen aan alles wat er over het onderwerp ‘chaos’ is gezegd en geschreven. Toch is ‘chaos’ uitgekomen tot het thema van de komende Maand van de Filosofie, en zijn verscheidene denkers opgezadeld met de opdracht om hun gedachten te laten gaan over dit onderwerp.

Ook NRC-journalist Tom-Jan Meeus doet een poging, in zijn essay ‘Duidelijkheid’. Hij beklaagt hij zich erover dat politici in Den Haag na de eeuwwisseling ‘duidelijk’ zijn gaan communiceren. Dat terwijl de democratie vaak niet ‘duidelijk’ is. Zoals hij schrijft: “In de binnenwereld van het politieke bestuur, waar camera’s en verslaggevers niet komen, vermengt het debat over botsende opvattingen van coalitiepartijen zich met bestuurlijke vereisten: inspraak, zelfbeheersing, wetgevingskwaliteit, procedurele correctheid. Een werkwijze die uitgaat van begrip voor de ander en relativering van het eigen wereldbeeld: het bestel is gebaseerd op collegiaal bestuur, niet op autoritair leiderschap.” De ‘duidelijkheid’ van populisten als Wilders leidt al gauw tot politieke ‘chaos’.

Meeus is, lees ik op de site Bazarow.com ‘een van de een van meest getalenteerde politiek verslaggevers’ wiens analyses aan ‘duidelijkheid’ – jazeker – niets te wensen overlaten. Maar in dit geval is hij toch niet helemaal duidelijk geweest (en misschien wilde hij dat ook niet – hij keert zich tenslotte tegen ‘duidelijkheid’). Zijn betoog richt zich in werkelijkheid niet zozeer tegen duidelijke taal als wel tegen onnodige simplificaties. Als in: grenzen dicht voor buitenlanders terwijl er een enorme krapte op de arbeidsmarkt is. In de woorden van NRC-columniste Floor Rusman: “Eenduidigheid is de vorm van duidelijkheid waartegen Tom-Jan Meeus zich in zijn essay verzet. Maar dat is iets anders dan helderheid.” Precies: het is meestal best mogelijk in begrijpelijke bewoordingen uitleggen uit te leggen waarom iets niet eenvoudig is.

De remedie tegen het Jip-en-Jannekeproza van iemand als Wilders is ook niet om zaken ook te simplificeren, en een soort anti-Wilders te worden à la Alexander Pechtold. Voor de schermen krijg je dan steeds weer welles-nietesdiscussies tussen politici, die omwille van de beeldvorming vooral proberen zo ad rem mogelijk te zijn. Achter de schermen krijg je een soort parallelle wereld, waar wel plaats is voor nuance, en waar maatregelen worden genomen die rekening houden met de gecompliceerde werkelijkheid. Alleen is er geen breed draagvlak voor die lastige maatregelen gecreëerd. Dat is een recept voor maatschappelijk verzet, polarisatie, voor ‘chaos’.

Maar een terugkeer naar de geheimtaal waar iemand als Lubbers zo bedreven in was – ‘het neertunnelen van het probleemveld om al zwaluwstaartend pijnpunten snelstens en bestens af te concluderen’ – is ook geen oplossing. Dergelijk koeterwaals suggereert misschien deskundigheid, het is vooral ook een middel om de burger op afstand te houden (tot volle tevredenheid van de Rijksvoorlichtingsdienst in de tijd van Lubbers, volgens Meeuws: “Politici maken vuile handen en dat hoeft niet elke dag in de krant.”) En is die afstand tussen politiek en burger niet al groot genoeg? Moet die kloof dan verder worden verbreed met gewichtige vaagtaal? Lijkt me van niet: het getuigt van minachting van politici voor hun publiek. Een uitnodiging voor populisten en hun misleidende simplificaties.

Beter is het om als politicus te laten zien dat je mensen serieus neemt. Toon je deskundigheid met heldere taal. Ga de discussie aan met populisten. Maak de zaken niet simpeler dan ze zijn, maar ook niet ingewikkelder. Leg uit waarom politici soms vuile handen moeten maken, en waarom het geen probleem is dat dit elke dag in de krant komt. Volgens mij zit er tenminste niets anders op.

Het betekent misschien wel dat je het in openbare debatten aflegt tegen soundbites debiterende tegenstanders. Dat je partij de verkiezingen verliest omdat je niet gevat genoeg was. Dat je misschien ten onder gaat. Maar je geweten is tenminste zuiver. En weet: Als mensen jouw inzet voor de goede zaak niet weten te waarderen, dan verdienen ze jou kennelijk niet. Als ze alleen naar politici luisteren die zaken eenvoudiger voorstellen dan ze zijn, heeft de democratie kennelijk geen bestaansrecht. Lijkt me duidelijk.

Beeld: Zelf gebakken met Dall-E 3

Deel:

Geef een reactie