Notitie-ninja (Over Google NotebookLM)

Zelfs de best ingevoerde specialist heeft moeite de ontwikkelingen op zijn vakgebied bij te houden, en de generalist kan hooguit proberen overal een beetje op de hoogte te blijven. En het wordt steeds erger, want er komt steeds meer informatie. Het heeft ertoe geleid dat de ‘uomo universale’ van vroeger enerzijds is vervangen door de ‘uomo esperto’ – de specialist met diepgaande, maar zeer smalle kennis – en anderzijds door de ‘uomo impostore’ – de betweter die doet alsof hij alles weet, en er vooral op uit is de ander te overbluffen.

Wel zijn er allerlei ’tools’ om informatie te vinden. Denk aan een zoekmachine als Google, waarmee zowel de specialist als de betweter zijn voordeel mee kan doen. Als je iets niet weet, is dat geen bezwaar: je googlet het even en je kunt het achterhalen. En kun je dus toch alles te weten komen. De makke is alleen dat de kwaliteit van je zoekvraag afhangt van wat je weet. Een specialist zal betere, meer gerichte vragen stellen dan een generalist. Maar met dergelijke gerichte vragen sluit je ook allerlei mogelijk interessante informatie uit. Met Google zoek je met een vastomlijnde, nauw gedefinieerde speld in de hooiberg die het internet is. En laat je misschien andere waardevolle spelden liggen. Anders geformuleerd: Google helpt je met zoeken, niet met vragen.

Maar er is hoop. Vorige week heeft Google zijn NotebookLM ook in Nederland beschikbaar gesteld. Met NotebookLM kun je grote documenten (aantekeningen, scripties, rapporten, boeken) analyseren. NotebookLM maakt dan een samenvatting van elk document. Je kunt vervolgens à la ChatGPT vragen stellen aan zo’n document, en achterhalen wat er verder in staat. Maar je kunt ook vragen aan meerdere documenten tegelijkertijd stellen. Bijvoorbeeld:  ‘wat zijn de meest opzienbarende conclusies?’ over het onderwerp in de brondocumenten. Of: ‘waarin verschilt de auteur van document 1 met die van document 2 van mening?’ Of ‘waarover bestaan de grootste meningsverschillen?’ Of: ‘hoe zou je deze meningsverschillen kunnen oplossen?’ Of: ‘welke onderwerpen worden in geen van de onderzochte documenten goed uitgediept en verdienen nader onderzoek?’ Kortom: in plaats van te zoeken naar één specifieke speld, kun je de hele ‘hooiberg’ onderzoeken en allerlei spelden ontdekken. Al vragende leer je.

NotebookLM is niet perfect, maar een beter denkinstrument – om grote brokken informatie toegankelijk te maken, om er vragenderwijs op te bespiegelen en om op nieuwe gedachten te komen – ben ik nog niet tegengekomen. Het wordt wel aangeduid als ‘een tweede brein’, ‘geen zoekmachine maar een ideeënmachine’ en als  ‘een persoonlijke informatie-assistent’. Mee eens.

Als schrijfmachine is deze tool dan weer minder geslaagd. Op zich kun je NotebookLM wel vragen om ideeën voor een artikel, een scenario of een boek en deze vervolgens laten uitwerken. Maar NotebookLM formuleert net zo houterig en ongeïnspireerd als ChatGPT, en als je het een artikel laat schrijven op grond van de brondocumenten die je hebt verzameld, komt er een soort wikipedia-achtige opsomming uit.

Al komt NotebookLM af en toe wel met de briljante tekstuele invallen die je van een slimme schrijfmachine mag verwachten. De vraag ‘Weet je een titel voor een column over NotebookLM?’, wist hij te beantwoorden met ‘Googles nieuwe notitie-ninja’. Dat ben ik verder nergens tegengekomen, niet in de brondocumenten die ik had geüpload en ook niet op internet. Maar misschien moet ik wat beter googlen.

Bronnen:
Every, Is NotebookLM—Google’s Research Assistant—the Ultimate Tool for Thought?
Techcrunch, Google’s updated AI-powered NotebookLM expands to India, UK and over 200 other countries
Tiago Forte, How to Use NotebookLM (Google’s New AI Tool)
Wes Roth, Google’s STUNNING NotebookLM

Beeld: zelf gebakken met Paint.net