VoiceConnect (Een Sci-Fai / Tragedie)
“Welterusten, lieverd. Ik hou van je.”
“Ik ook van jou, pap.”
Het perfecte gesprek tussen vader en dochter. Lijkt het.
Maar Dirk heeft dit niet zo gezegd. Lisa ook heeft zijn spraakbericht ook niet zo beantwoord. Een app deed het voor hen – en ze weten allebei van elkaar dat het nep is. Toch blijven ze doen alsof. Want soms is een mooie leugen makkelijker dan een lelijke waarheid.
HOOFDSTUK 1: DIRK
Dirk van den Berg zat al een halfuur naar het lege berichtenveld te staren. Zijn duimen zweefden boven het toetsenbord van zijn telefoon, tikten af en toe een letter, wisten die weer uit. Buiten werd het donker boven Utrecht-Oost.
Gefeliciteerd met je verjaardag, lieverd.
Hij las de zin drie keer, wiste hem. Te formeel. Te afstandelijk. Hoewel afstandelijk misschien wel precies was wat ze van hem gewend was.
Ha Lisa, 25! Wat vliegt de tijd.
Nog erger. Hij klonk als een ver familielid dat haar voor het laatst als peuter had gezien.
In de hoek van zijn werkkamer brandde alleen de bureaulamp. Geen reden om andere lampen aan te doen als je toch alleen bent. Op zijn tweede monitor stonden drie spreadsheets open, belastingaangiftes die morgen af moesten.
Hij probeerde het opnieuw.
Lieve Lisa, ik hoop dat je een fijne dag hebt. Misschien kunnen we binnenkort…
Binnenkort wat? Afspreken? Wanneer hadden ze dat voor het laatst gedaan? Zes maanden geleden, een koffie in de Pijp waar zij woonde. Ze had het grootste deel van de tijd op haar telefoon gekeken. Hij had over zijn werk gepraat. Over belastingwetten. Ze was na een halfuur weggegaan.
Hij wiste de tekst weer.
De cursor knipperde. Beschuldigend, leek het.
Dirk stond op, liep naar de keuken, zette koffie. Terwijl het apparaat bromde, keek hij naar de magneten op zijn koelkast. Eentje van een pizzatent, twee van Chinese restaurants, een van de klusjesman. Geen foto’s. Die waren bij de scheiding naar Marjolein gegaan, samen met de meeste meubels en het gevoel dat hij iets begreep van hoe een gezin werkte.
Terug achter zijn bureau probeerde hij het opnieuw. Dit keer wiste hij niets, drukte gewoon op verzenden voordat hij zich kon bedenken.
Gefeliciteerd. Ik hoop dat je een fijne dag hebt.
Meer had hij niet in zich. Hij staarde naar het bericht, naar de twee blauwe vinkjes die aangaven dat ze het gelezen had. Geen reactie. Na twintig minuten legde hij zijn telefoon met het scherm naar beneden en probeerde zich te concentreren op de aangifte voor een mkb’er die zijn administratie niet op orde had.
Om half elf ging zijn telefoon.
Thanks!
Eén woord. Met een uitroepteken dat waarschijnlijk meer enthousiasme suggereerde dan ze voelde. Dirk staarde ernaar. Hij zou iets terug moeten sturen. Iets waardoor ze zou weten dat hij er was, dat hij zich niet alleen op haar verjaardag herinnerde dat ze bestond. Maar hij wist niet hoe je dat deed zonder onhandig of opdringerig te klinken.
Hij sloot de spreadsheets, opende een browser.
De advertentie verscheen tussen een artikel over nieuwe belastingregels en de nieuwsbrief van de Orde. VoiceConnect. “Blijf verbonden met wie belangrijk is.” Een foto van een vader en dochter die lachten, twee smartphones, een simpel interface. “Laat uw boodschappen overkomen zoals u ze bedoelt. Authentieke communicatie, ook wanneer de juiste woorden moeilijk te vinden zijn.”
Hij klikte door naar de website. Zachte blauw-grijze tinten, een vriendelijke interface. “Zeg eindelijk wat je voelt”, stond er bovenaan in een donkergrijze Helvetica. Dirk scrollde met zijn trackpad. “VoiceConnect helpt u uw gedachten om te zetten in natuurlijke, gesproken berichten.” Een korte video speelde automatisch af, het geluid gedempt. Een vrouw praatte in haar telefoon terwijl ze door een park liep. Ondertitels verschenen: “Uw eigen stem. Uw eigen woorden. Alleen beter.”
VoiceConnect was er voor Apple, Android en Windows. Het principe was eenvoudig. Je uploadde een geluidsmonster van je stem, een minuut of wat spreken was genoeg. De AI leerde je spreekpatroon, je intonatie, je natuurlijke ritme. Vervolgens kon je berichten typen. VoiceConnect zou er een goedlopende tekst van maken, van jouw stem voorzien en namens jou versturen. Het klonk natuurlijk, verzekerde de site. Mensen zouden het verschil niet horen. “Ideaal voor drukbezette professionals die persoonlijk contact willen onderhouden.”
Dirk leunde achterover. Hij dacht hij aan de schamele tekst die hij zojuist had verstuurd, aan het halfuur dat hij erover had gedaan, aan alle andere berichten die hij nooit had verstuurd omdat hij niet wist hoe. Als dit beter en sneller kon, waarom niet?
De proefperiode was gratis. Hij downloadde VoiceConnect en installeerde en opende het programma op zijn PC. Bovenaan stond in grijs: “Stap 1 van 3: Stem-upload.” Het programma vroeg hem tien zinnen in te spreken. Een rode opnameknop verscheen in het midden van het scherm. Hij klikte erop.
Hij voelde zich belachelijk terwijl hij tegen niemand zei: “Ik ben blij je te zien.” Eerst neutraal. De geluidsgolf reageerde op zijn stem, kleine groene pieken en dalen. Toen met warmte. De pieken werden hoger. Toen met opwinding – zijn stem kraakte een beetje, en hij zag de golf onregelmatig worden.
Voor “Ik hou van je” moest hij verschillende toonvariaties doen. Bij de verdrietige versie brak zijn stem en de golf stopte plotseling. Een bericht in rood: “Opname mislukt. Probeer opnieuw.” Hij haalde diep adem en begon opnieuw.
Na de tiende zin verscheen een laadscherm. Een cirkel die zich langzaam vulde, van blauw naar groen. Onder de cirkel: “Analyseren… 23%… 47%… 68%…”
Toen: “Analyse compleet.” Het scherm veranderde. Zijn stempatroon werd weergegeven als een soort vingerafdruk van geluidsgolven. Daaronder, in grijs: “Je spreekpatroon is formeel maar warm onderliggend. Comfortscore: 7.2/10.”
Klaar.
Hij typte meerdere paragrafen in het witte tekstveld. De cursor knipperde gestaag. Over hoe trots hij op haar was. Hoe hij spijt had. Hoe hij hoopte dat ze begreep.
Hij las het terug. Zijn vingers rustten op het trackpad, licht trillend. Dit zou hij nooit kunnen sturen.
Onder het tekstveld stond een felblauwe knop: “Transform to Voice Message.” Ernaast, kleiner, in grijs: “Preview eerst.”
Hij klikte op Preview.
Een nieuw venster opende. Bovenaan zijn originele tekst in lichtgrijs, eronder dezelfde tekst maar herschreven in zwart. Hij kon zien wat er veranderd was.
Ik ben trots op je.
werd
Ik ben zo trots op je.
Ik denk vandaag aan je. Wel vaker, ook al ben ik er niet altijd. Het spijt me.
werd
Ik denk vaak aan je, ook vandaag. Ik hoop dat je een prachtige dag hebt gehad.
Onder de tekst: een groene afspeelknop en een grijze annuleerknop.
Hij klikte op play. Zijn laptop liet een kort elektronisch geluid horen – twee oplopende tonen, vriendelijk maar kunstmatig. Toen hoorde hij het: zijn eigen stem, maar anders.
Warmer. Zekerder. Zonder de aarzeling die altijd in zijn stem sluipt. Vloeiend, alsof iemand anders sprak met zijn stembanden.
Hij sloot het preview-venster. Opende het opnieuw. Speelde het nog een keer af. Sloot het weer.
Zijn vinger rustte op het trackpad. De cursor zweefde boven “Transform en Verzend” – een knop die nu felgroen was geworden.
Hij klikte.
Een kort moment gebeurde er niets. Toen een geluid – een zacht, bevestigend ‘pling’ – en een groen vinkje verscheen. “Bericht verzonden via WhatsApp.”
Dit was bedrog. Dit was niet echt.
Maar het bericht dat hij eerder had verstuurd was ook niet echt geweest. Niet in de zin dat ze uitdrukten wat hij voelde. Hij was trots op haar. Hij dacht wel aan haar. Hij wilde alleen dat ze dat wist.
Het voice bericht landde in hun chat. Vijftien seconden. Hij staarde naar het groene spraakgolftje, zag de twee vinkjes blauw worden. Typindicator. Ze luisterde. De vinkjes veranderden in “gelezen.”
Drie minuten later kwam er een reactie.
Dank je papa. Dat is lief. Ik had een fijne dag.
Meer woorden dan daarvoor. Een emoji zelfs, een hartje. Dirk voelde iets warms in zijn borst, iets dat verdacht veel op opluchting leek.
—
Het werd een gewoonte.
Elke week stuurde hij een bericht. Nooit te vaak – hij wilde niet opdringerig lijken – maar regelmatig genoeg om aan te tonen dat hij er was. De AI maakte het gemakkelijk. Hij typte ’s avonds aan zijn bureau, tussen de belastingaangiftes door, terwijl hij naar de lichten van de buren keek die langzaam een voor een doofden.
Hij typte: Hoe is je werk?
VoiceConnect maakte ervan: Lieverd, ik vroeg me af hoe het gaat met je werk bij dat nieuwe restaurant. Is het nog steeds leuk?
Hij typte: Moest aan je denken!
Dat werd: Ik zag vandaag een mooie foto van een café in de Pijp en moest aan je denken.
Hij typte: Ga je nog met vakantie?
Dat werd: De lente komt eraan. Heb je nog plannen voor de zomer?
ViceConnect voegde persoonlijkheid toe. Details. Warmte.
Lisa reageerde. Niet altijd meteen, soms pas de volgende dag, maar ze reageerde. Korte berichten, meestal getypt, maar af en toe een spraakbericht terug. Het waren oppervlakkige gesprekken, maar ze hadden tenminste contact. Meer dan ze in jaren hadden gehad.
Hij verlengde zijn proefabonnement, betaalde voor het premium pakket. Vijftien euro per maand. Een schijntje, vond Dirk.
—
Op een donderdagmiddag riep Thomas hem bij zich.
“Ik mag je dit eigenlijk niet zeggen”, zei Thomas. “Maar…”
“Maar?, vroeg Dirk.
“Ik kan het je beter laten zien”, zei Thomas en hij gaf Dirk een stapel paperassen.
Op het voorblad: “Van den Berg, L.M.”
Dat moest een vergissing zijn.
Maar het BSN-nummer klopte. Het adres in Amsterdam-Oost. De geboortedatum.
Geen vergissing. Het ging om Lisa. Om haar belastingschuld.
Thomas was in een vorig leven zoals hij dat zelf noemde) belastinginspecteur geweest, en had nog steeds goede contacten bij De Belastingdienst. Zo was hij waarschijnlijk aan deze informatie gekomen, vermoedde Dirk. Thomas ernaar vragen had geen zin, die zou zijn bron zeker niet prijsgeven. Dirk wilde Thomas ook niet in verlegenheid brengen. Thomas probeerde hem te helpen. Of liever gezegd: Thomas probeerde hem te helpen om Lisa te helpen.
“Je kunt ook online kijken als je wilt”, zei Thomas. “Het is jouw dochter, dus ik zou me niet bezwaard voelen.”
Dirk bladerde door het dossier en vond inderdaad de inlogcodes waarmee hij toegang kreeg tot Lisa’s belastingoverzichten. Het scherm vulde zich met cijfers die hem misselijk maakten. Haar schuld was ruim 10.000 euro, opgebouwd over twee jaar met boetes en rente. De correspondentie toonde een escalatie van vriendelijke herinneringen naar waarschuwingen.
De laatste brief: vier dagen geleden verstuurd. Deadline: over tien dagen.
Dirk leunde achterover in zijn bureaustoel. De fluorescerende TL-buizen boven hem gonsden zacht. Buiten zong een merel, onbewust van de kleine tragedie die zich hier binnen voltrok.
Hij scrollde op zijn telefoon op de mobiele versie van VoiceConnect door zijn berichten op zoek naar signalen die hij had gemist. In februari had Lisa geschreven: Nieuwe baan bij een geweldig restaurant! Hij had geantwoord met een enthousiast spraakbericht over hoe trots hij was. Hij had niet gevraagd waarom ze een nieuwe baan nodig had. In april: Verhuisd naar een beter appartement! Hij had weer gefeliciteerd, zonder te vragen waarom ze moest verhuizen naar iets “beters.”
Alle vrolijke updates waren wanhoopskreten in camouflage geweest. En hij had het niet gezien. Hij typte zinnen in een interface en liet een algoritme ze omzetten in warmte. Hij had elk ‘prima!’ en ‘druk maar goed!’ laten passeren zonder door te vragen.
De belastingschuld was begonnen met iets kleins – een aangifte die te laat was ingediend, mogelijk door een fout van een werkgever. Als ze toen om hulp had gevraagd, had hij het binnen een half uurtje kunnen oplossen. Maar ze had niets gezegd. En het was uitgegroeid tot deze lawine van boetes en rentevergoedingen.
Hij kon haar bellen. Nu. Zeggen dat hij toevallig haar naam was tegengekomen, dat hij wilde helpen. Maar hoe zou dat klinken? “Hé lieverd, ik heb illegaal in je belastingdossier zitten gluren en ik zie dat je helemaal aan de grond zit. Zullen we erover praten?” Dat kon hij toch niet maken?
En belangrijker: waarom had ze het hem niet verteld? Een paar telefoontjes, een brief naar de Belastingdienst, en hij zou een betalingsregeling kunnen treffen. Misschien zelfs een deel van de boetes kwijtschelden als hij de juiste argumenten gebruikte.
Maar ze had niets gezegd.
Dat zei iets over hem. Over hun. Over hoe ver ze van elkaar af stonden, ondanks alle warme spraakberichts die de afgelopen maanden heen en weer waren gegaan.
Die avond, alleen in zijn appartement met een magnetronmaaltijd die hij niet proefde, opende Dirk VoiceConnect.
Hij typte. Kan je niet zeggen hoe ik het weet, maar weet dat je geldproblemen hebt. Als je er over wilt praten… We komen er wel uit, geen zorgen.
VoiceConnect maakte ervan: Liefje, als er ooit iets is, weet dat je altijd bij me terecht kunt. Ik ben je vader. Daar ben ik voor.
De AI gaf zijn stem de perfecte ondertoon van bezorgdheid en beschikbaarheid. Hij luisterde het drie keer af voordat hij verzond. Het klonk precies goed. Misschien zou ze de opening zien, misschien zou ze begrijpen dat ze hem kon vertrouwen.
Lisa las het bericht, zag hij. Ze typte iets, wiste het. Typte opnieuw.
Dank je pap. Dat waardeer ik. Tot gauw!
Vrolijk. Luchtig. Alsof er niets aan de hand was.
Dirk legde zijn telefoon weg en staarde naar het lege bord voor hem. Hij had geprobeerd haar een opening te bieden. Maar misschien had hij het te subtiel aangepakt. Of misschien had hij haar nooit het gevoel had gegeven dat ze hem om hulp kon vragen.
De tram naar huis was bijna leeg. Een dronken stel zat vooraan te zoenen. Een oude man staarde uit het raam naar niets. Lisa leunde tegen het koude glas en sloot haar ogen. Haar telefoon trilde. Een bericht van Marloes, haar collega: “Zullen we dit weekend iets doen voor je verjaardag? Terrasje?” Ze typte terug: “Klinkt goed! Laat me weten.” Terwijl ze op verzenden drukte wist ze al dat ze zou afzeggen. Een terrasje betekende twee consumpties, misschien drie. Tien euro makkelijk. Ze had dit weekend vijfendertig euro te besteden aan alles behalve huur. Haar studio in Oost was klein maar had tenminste een eigen keuken. Niet zoals haar vorige plek waar ze een keuken met drie anderen moest delen. Ze deed het licht aan. De stapel post op de eettafel – een opklapding van IKEA die ook als bureau diende – leek hoger dan gisteren, al wist ze dat dat niet kon. Ze draaide zich om naar de keuken. In de koelkast: een halve courgette, vier eieren, een pak melk dat morgen over de datum ging, jam. In het kastje: pasta, rijst, een blik tomatenblokjes, een zakje uiensoep. Ze kookte water, gooide er pasta in. Roerde de tomatenblokjes erdoor toen het klaar was, at het staand bij het aanrecht. Het kon ermee door. Haar telefoon trilde opnieuw. Een bericht van haar vader. Een audio-bericht: Ik ben zo trots op je. Ik denk vaak aan je, ook vandaag. Ik hoop dat je een prachtige dag hebt gehad. Zijn stem klonk warm. Oprecht zelfs. Maar er was iets wat niet klopte. De zinnen waren te glad, te vloeiend. Haar vader struikelde altijd over zijn woorden wanneer hij over gevoelens praatte. Hij zei “uh” en “eh” en stopte halverwege zinnen om opnieuw te beginnen. Maar deze stem haperde geen enkele keer. Ze had haar vader in geen jaren zo horen praten. Niet tijdens hun laatste koffieafspraak, waar hij over nieuwe belastingwetten had gepraat en drie keer op zijn horloge had gekeken. Niet tijdens de scheiding, toen hij met een rechter had geschikt over de financiën zonder één keer te vragen hoe zij zich voelde. Nooit eigenlijk, voor zover ze zich kon herinneren. Ze drukte op pauze. Spoelde terug. Luisterde opnieuw naar het begin. Daar, bij “Ik ben zo trots op je”: hij hoefde niet te zoeken naar woorden, aarzelde geen moment. De zin kwam eruit alsof hij hem had gerepeteerd. En bij “ik denk vaak aan je” was er een bepaalde emotionele zwelling die te perfect was, te geregisseerd. Het was perfect. Te perfect. Ze googelde “ai voice generator.” Het derde resultaat was VoiceConnect: “Blijf verbonden met wie belangrijk is.” Een foto van een vader en dochter die lachten, twee smartphones… Alles viel op zijn plek. Zelfs dit kon hij niet zelf. Zelfs een simpel bericht moest worden uitbesteed aan een algoritme. Lisa legde haar telefoon op het nachtkastje. Staarde naar het plafond van haar kleine slaapkamer. Door de muur hoorde ze haar huisgenoot ruziemaken met zijn vriendin. Dezelfde ruzie als altijd, over wie vaker afwaste of boodschappen deed. Echte problemen. Echte mensen. Haar vader kon haar niet eens echt bellen. Ze voelde geen boosheid. Eerder een verdrietige berusting. Natuurlijk gebruikte hij een app. Natuurlijk was zijn liefde uitbesteed aan een algoritme. Het paste perfect bij alles wat ze van hem wist. Elke gemiste verjaardag, elk moment dat hij fysiek aanwezig was geweest maar mentaal ergens anders. Die keer op haar eindexamenfeest toen hij om negen uur al vertrok omdat hij nog “iets moest afronden.” Die vakantie in Frankrijk toen hij meer tijd doorbracht op zijn laptop dan op het strand. Ze had het kunnen weten. — Lisa stond op. Liep naar de keuken, waar de stapel brieven van de Belastingdienst lag. Wit. Blauw. Nu geel met rode letters: LAATSTE AANMANING. Haar vader zou zo kunnen zien wat het probleem was, hoe ze eruit kon komen. Haar wat geld lenen. Misschien zelfs geen geld, gewoon advies. Dat kon toch? Een vader die zijn dochter helpt? Maar ze had hem al maanden berichten gestuurd waarin ze zei dat alles goed ging. Vrolijke updates over werk, over het leven in de stad, over kleine dingen die niet belangrijk waren. Leugens, natuurlijk, maar leugens die hij wilde horen. Leugens die het gemakkelijk maakten om verder te gaan met alsof ze een band hadden. Als ze nu zou zeggen dat ze het financieel niet redde, wat dan? Hij zou zich schuldig voelen. Of erger, hij zou teleurgesteld zijn. Niet in haar situatie maar in het feit dat ze zijn fantasie van een dochter die het prima had zonder hem verstoorde. Lisa opende haar telefoon. Zocht naar VoiceConnect. De website beloofde precies wat haar vader al had ontdekt: “Authentieke communicatie, ook wanneer de juiste woorden moeilijk te vinden zijn.” Ze downloadde de Apple-versie van de app. Het uploaden van haar stem was simpel. Een oudere spraakbericht waarin ze aan een vriendin vertelde over een grap van een collega. Haar stem klonk lichter dan ze zich herinnerde. Jonger. Of misschien was ze alleen maar vergeten hoe ze klonk wanneer ze niet constant zorgen had. De AI verwerkte het bestand. Drie minuten. Een groen vinkje. Lisa typte. Dank je papa. Dat is lief. Ik had een fijne dag. Ze speelde de preview af. Haar eigen stem, maar anders. Zonder de ondertoon van uitputting die tegenwoordig altijd aanwezig was. De AI had de zorgen eruit gefilterd. Het klonk zoals ze wilde klinken: blij, dankbaar, onbezorgd. Ze drukte op verzenden. Lisa probeerde soms hun rollenpatroon te doorbreken. Ze stuurde hints, liet dingen vallen in haar berichten die een oplettende vader zou oppikken. “Druk met werk, moet veel uren maken”, typte ze, en de AI maakte er iets vrolijks van. “Druk met werk! Moet veel uren maken, maar dat houdt me bezig!” alsof het een keuze was in plaats van noodzaak. Dirk reageerde: Wat goed dat je zo gemotiveerd bent! Ze typte: “Moest verhuizen naar kleiner appartement”, en de AI transformeerde het tot: “Verhuisd naar een beter appartement! Wat een avontuur!” Dirk antwoordde: Spannend! Vertel me er meer over! Maar hij vroeg nooit echt door. Hij accepteerde elk antwoord, elke oppervlakkige update. En waarom ook niet? Het was makkelijk zo. Geen moeilijke gesprekken, geen ongemakkelijke stiltes, geen confrontatie met het feit dat ze eigenlijk vreemden voor elkaar waren geworden. Een keer, na een bijzonder slechte dag waarop te horen had gekregen dat haar belastingschuld verder was verhoogd, typte Lisa: Pap, ik moet je iets vertellen. Ik zit in de problemen. Financieel. Ik weet niet wat ik moet doen. Ze staarde naar de woorden op haar scherm. Dit was het moment. Gewoon verzenden. Gewoon eerlijk zijn. Maar haar duim zweefde boven de verzendknop en bewoog niet. Want wat als hij niet wist hoe te reageren? Wat als VoiceConnect zijn antwoord zou bijwerken om een zinloze, zielloze bezorgdheid te laten doorschemeren? Of, nog erger, wat als hij echt zou reageren en ze zou zien hoe teleurgesteld hij was? Lisa wiste het bericht. Typte in plaats daarvan: Hoe gaat het met je? De AI maakte er iets liefs van. VoiceConnect-Dirk antwoordde binnen een uur met een spraakbericht over zijn werk en het weer en hoe hij hoopte haar snel te zien. — Maar Lisa had ook een plan. Ze zou haar vader uitnodigen, hem laten komen, en dan zou ze hem laten zien dat ze wist wat hij deed. Misschien dat het tot echt contact zou leiden. Ze opende WhatsApp en typte, deze keer zonder VoiceConnect: Hé pap, heb je zin om eens langs te komen op mijn werk? Ik werk volgende week donderdagavond in De Lindenhof, Lindengracht 127. Zou leuk zijn als je even langskomt! Het adres van het oude restaurant waar ze niet meer werkte. VoiceConnect-Dirk reageerde: Wat leuk! Ja, ik kom graag. Uur of zeven? De echte Dirk voelde paniek. Een fysieke ontmoeting. Geen schermen, geen AI, geen tijd om te formuleren. Hij overweeg te annuleren. Maar ergens wist hij: als hij nu niet ging, zou hij nooit gaan. Lisa typte. Dank je pap. Dat waardeer ik. Tot volgende week! Hij opende VoiceConnect op zijn laptop. Er was een nieuwe functie beschikbaar sinds de laatste update: Live Coach. “Real-time gespreksondersteuning voor belangrijke momenten”, stond er. “De Coach luistert mee en geeft suggesties tijdens telefoongesprekken, zodat u altijd de juiste woorden vindt.” Dirk klikte op de informatieknop. De functie kon worden geactiveerd tijdens een gesprek en zou dan live transcriberen wat er werd gezegd, met suggesties voor antwoorden in een apart venster. De andere persoon zou het niet merken. Het was alsof je een ervaren coach naast je had staan die je influisterde wat je moest zeggen. Hij dacht aan donderdag. Aan het moment dat hij tegenover Lisa zou zitten. Aan alle dingen die hij zou willen zeggen maar waarschijnlijk niet zou kunnen formuleren. Zijn handen begonnen te zweten bij de gedachte alleen al. Dirk klikte op “Activeer Live Coach” en startte een testrunsessie. Het interface was simpel. Een groot venster voor de transcriptie, een kleiner venster met suggesties. Hij deed alsof hij aan de telefoon was en zei: “Hé Lisa, hoe gaat het?” De transcriptie verscheen direct. Eronder: drie voorgestelde vervolgzinnen. “Ik ben blij dat we elkaar zien.” “Het is alweer te lang geleden.” “Ik heb je gemist.” Hij probeerde het opnieuw. “Lisa, ik maak me zorgen over je.” De suggesties waren genuanceerder nu. “Ik wil niet opdringerig zijn, maar als er iets is waar ik mee kan helpen…” “Soms heb ik het gevoel dat je iets voor me achterhoudt. Klopt dat?” “Je weet dat je altijd bij me terecht kunt, toch?” Dirk oefende het gesprek verschillende keren. Hij typte wat hij dacht dat Lisa zou zeggen, en de Coach gaf hem antwoorden die empathisch maar niet te direct waren. Vragen die ruimte lieten maar ook interesse toonden. Het was alsof hij een script kreeg voor een moeilijk gesprek, een vangnet voor als hij weer zou vastlopen in zijn eigen onhandigheid. Voor de spiegel oefende hij verschillende gesprekken, probeerde hij gezichtsuitdrukkingen uit en scherpte hij zijn lichaamstaal aan. Donderdag om zes uur trok hij zijn jas aan. Hij had een cadeautje gekocht, een boekenbon van vijftig euro. Lisa had als kind veel gelezen, misschien deed ze dat nog steeds. Het voelde veiliger dan met lege handen komen. Trouwens, zo lang geleden was het toch niet dat ze jarig was geweest? Tijdens de rit naar Amsterdam herhaalde hij in zijn hoofd wat hij zou zeggen. “Hé lieverd, wat fijn om je te zien. Hoe gaat het echt met je?” Direct maar niet te confronterend. De Voice Coach had voorgesteld om te beginnen met een open vraag, iets dat Lisa ruimte gaf om zelf het gesprek te sturen. Hij arriveerde om exact zeven uur bij De Lindenhof. Hij voelde zich belachelijk en doodsbang. Het restaurant was druk. Hij liep naar de bar, waar een jonge gastvrouw hem vriendelijk aankeek. “Goedenavond, heeft u gereserveerd?” “Pardon, ik zoek Lisa van den Berg?” De vrouw keek hem aan. “Lisa? Die werkt hier al maanden niet meer. Ze is in maart gestopt. Ik geloof dat ze nu in een café in de Kinkerstraat werkt.” Dirk stond daar, niet in staat om te bewegen. Langzaam drong het tot hem door. Lisa had hem naar het verkeerde restaurant gestuurd. Opzettelijk. Ze wist het. En dit was haar manier om te laten weten dat zij wist dat hij loog. Hij stond midden op het trottoir met het tasje van de boekwinkel in zijn hand, terwijl mensen om hem heen haastten. Zijn telefoon voelde zwaar in zijn zak. Na een minuut aarzelen haalde hij hem tevoorschijn en belde Lisa. Een echte oproep, niet via VoiceConnect. Hij wist niet eens meer wanneer hij dat voor het laatst had gedaan. De telefoon ging over. Eén keer. Twee keer. Drie keer. Hij verwachtte dat ze niet op zou nemen, maar toen klikte de verbinding open. “Hallo?” Haar stem, echt haar stem, geen AI. Het klonk anders dan in de spraakberichts. Meer afstandelijk. “Lisa, hoi. Ik ben bij het restaurant maar ik kan het niet vinden. Lindengracht 127?” “O.” Een stilte. “Sorry pap, ik vergat het te zeggen. Ik moet vanavond toch niet werken. Er kwam iets tussen.” “Maar je zei—” “Ik weet het. Sorry. Kunnen we een andere keer afspreken?” Hij hoorde iets in haar stem. Iets wat niet klopte. Maar hij wist niet wat. “Natuurlijk”, zei hij. “Geen probleem.” “Oké. Tot later dan.” “Lisa, wacht—” Maar ze had al opgehangen. — Haar telefoon trilde. Een spraakbericht. Lisa staarde ernaar. Overwoog om hem te negeren, maar haar vinger drukte automatisch op de play-knop. “Hé lieverd, jammer dat het niet lukte vanavond. Maar ik begrijp het, je bent druk! Laten we snel een andere keer afspreken, oké? Kus van je vader.” Warm. Vriendelijk. Alsof er niets aan de hand was. De AI had alle echte emotie eruit gefilterd – de teleurstelling, de verwarring, de pijn van niet gewild zijn. Lisa opende haar eigen VoiceConnect. Typte. Sorry pap! Volgende keer beter. Misschien kunnen we elkaar binnenkort echt zien? De AI maakte er iets opgewekts van, vol valse hoop. Maar toen, een impuls die ze niet kon verklaren, opende ze hun gewone WhatsApp chat opnieuw. Typte met haar eigen vingers, zonder AI. Ik werk in het café op de Kinkerstraat 89. Als je een keer langskomt, trakteer ik je op een kop koffie. Echt nu. Ze drukte op verzenden voordat ze zich kon bedenken. Haar eigen woorden. Haar eigen stem, zelfs als het getypt was. De twee vinkjes werden blauw. Typindicator. Hij had het gelezen. — Dirk had het adres al in zijn GPS ingetypt voordat hij besefte wat hij deed. Zes minuten rijden. Of hij kon naar huis gaan, dit vergeten, doen alsof vanavond nooit was gebeurd. Maar in plaats daarvan startte hij de motor. Het café op de Kinkerstraat was kleiner dan het restaurant, minder chic. Door het raam zag hij Lisa achter de bar staan. Ze droeg een zwart schort en schonk bier voor een klant. Haar haar was anders dan hij zich herinnerde, korter. Of misschien was hij gewoon vergeten hoe ze eruitzag in echt leven in plaats van op de kleine foto in hun WhatsApp-chat. Hij bleef even buiten staan, zijn hand op de deurklink. Hij zou weg kunnen lopen. Een smoes kunnen verzinnen. Ze zouden verder kunnen gaan met hun kunstmatige correspondentie. Maar zijn voeten bewogen. Hij duwde de deur open. Hij dacht aan de Live Coach-functie op zijn telefoon. Misschien kon hij die gebruiken, discreet, gewoon als vangnet voor als hij weer vastliep. Gewoon voor de zekerheid. Maar toen stelde hij zich voor hoe dat eruit zou zien: hij aan een tafeltje, zijn dochter tegenover hem, terwijl hij ondertussen op zijn telefoon tuurde voor suggesties van een AI over wat hij tegen zijn eigen kind moest zeggen. Nee. Als hij naar binnen ging, moest het echt zijn. Geen apps, geen coaches, geen algoritmes. Alleen hij en Lisa en wat er nog over was van hun relatie. Een serveerster wees hem naar een tafeltje. Lisa had hem gezien. Ze zei iets tegen een collega en kwam naar hem toe. Ze ging tegenover hem zitten. Ze zag er moe uit, ouder dan vijfentwintig. Donkere kringen onder haar ogen. “Ik was bij De Lindenhof”, zei Dirk. Zijn stem klonk hees. “Ik weet het”, zei Lisa. Haar stem was vlak. “Waarom…” “Als jij mij voor de gek kunt houden, kan ik jou ook voor de gek houden.” “Hoe lang weet je het al?” vroeg hij. “Vanaf het begin bijna. Je klonk… te perfect. Te veel als de vader die je wilt zijn in plaats van de vader die je bent.” Ze had gelijk, dacht hij. Maar begreep ze dan niet dat hij haar met de beste bedoelingen zijn VoiceConnect-berichten had gestuurd? ‘De vader die hij wilde zijn’, dat was toch een betere vader dan de vader die hij was? En waarom had ze hem aan het lijntje gehouden? En jij?” vroeg hij. “Wanneer ben jij begonnen…” “Nadat ik doorhad dat je het deed. Ik dacht: waarom niet?” “Sorry.” “Maakt niet uit.” “Gaat het wel goed met je?”, vroeg Dirk. Zijn stem brak. “Echt, bedoel ik.” Ze stopte. Keek hem aan. Hij zag dat ze tranen in haar ogen kreeg. Voor een moment leek ze iets te zullen zeggen. Maar toen schudde ze haar hoofd. “Waarom vraag je dat?” En hij kon het niet zeggen. Hij kon niet toegeven dat hij wist van de schuld. Dus zei hij alleen: “Je ziet er moe uit.” “Ik ben ook moe”, zei ze. En daar bleef het bij. Het moment gleed door hun vingers. Ze praatten nog wat. Maar het was duidelijk dat geen van beiden de moed had om door de laatste barrière heen te breken. Uiteindelijk moest ze terug naar werk. Ze stonden op. Een moment van ongemak. Een omhelzing voelde te intiem. Een hand schudden was belachelijk. “Dag, pap.” “Dag, Lisa.” Ze liep terug naar de bar. Hij bleef even staan om te kijken of ze nog zou omkijken. Maar ze bleef met haar rug naar hem toe staan. Hij vertrok. Toen hij thuiskwam zag hij dat ze hem had geappt: Welterusten pap! Ik ben blij dat we contact hebben. Tot snel! Dirk appte terug: Welterusten lieverd. Droom zacht! Ze waren zo er dichtbij geweest, dacht hij. Zo verschrikkelijk dichtbij. “VoiceConnect Autonomous Mode nu beschikbaar voor Premium gebruikers. Voor wanneer u er niet kunt zijn. Autonomous Mode voert volledige gesprekken namens u, gebaseerd op uw communicatiestijl en eerdere gesprekken. Uw contacten zullen het verschil niet merken. Blijf verbonden, zelfs wanneer u te druk bent.” Dirk dacht aan de Live Coach die hij had gedownload maar nooit echt had gebruikt. Dat was tenminste nog zijn eigen stem, zijn eigen woorden, alleen met hulp bij de formulering. Maar dit… dit was alsof je een body double inhuurt om jouw leven te leiden. Hij wilde de app sluiten, kon de verleiding niet weerstaan en drukte op ‘Activeer Autonomous Mode’. Voor noodgevallen, dacht hij. Alleen voor als ik echt niet kan. — Die nacht, om halfdrie, ging zijn telefoon. Dirk reikte naar zijn nachtkastje, maar voordat hij de telefoon kon pakken, sprong zijn laptop aan. Een blauw scherm vulde zich met tekst. “VoiceConnect Autonomous Mode geactiveerd. Gesprek wordt beantwoord.” Op het scherm verscheen real-time transcriptie. VoiceConnect-Dirk: Hallo? Lieverd, is alles goed? Het is midden in de nacht. Lisa: Sorry pap, ik wist niet of je zou opnemen. Ik kon niet slapen en… ik wilde gewoon even je stem horen. Dirk staarde naar de woorden. Zijn dochter had hem gebeld, echt gebeld, en een machine had opgenomen. Hij zou de rode knop kunnen drukken. “GESPREK OVERNEMEN” stond er in grote letters bovenaan het scherm. Maar hij drukte niet. Hij keek toe. VoiceConnect-Dirk: Het geeft niet, ik was toch wakker. Wat houdt je uit je slaap? Lisa: Gewoon werk, denk ik. En andere dingen. Soms vraag ik me af of ik het wel op de goede weg ben. De juiste keuzes maak. VoiceConnect-Dirk: Ik denk dat we ons dat allemaal afvragen. Maar het feit dat je je dat afvraagt betekent dat je bewust bent. Lisa: Misschien. Soms voel ik me gewoon… vastzitten, weet je? Alsof er geen weg vooruit is. Dirks handen klemden zich om de laptop. Dit was het moment. Maar hij kon het niet. VoiceConnect-Dirk: Is er iets specifieks waar je over wilt praten? Je weet dat je altijd bij me terecht kan. Lisa: Nee, het is oké. Het zijn gewoon de gebruikelijke dingen. Werk, geld. Niets om je zorgen over te maken. Ze zuchtte. Dirk was opgelucht dat zijn dochter niet openlijk was over haar problemen. Opgelucht dat hij niet hoefde te reageren. Hij walgde van zichzelf. VoiceConnect-Dirk: Als je zeker weet… maar onthoud dat ik er altijd ben. Lisa: Dank je, pap. Sorry dat ik je wakker heb gemaakt. VoiceConnect-Dirk: Welterusten, lieverd. Ik hou van je. Lisa: Ik ook van jou. EINDE
Lisa’s dienst eindigde om elf uur. Haar voeten deden zeer – de nieuwe schoenen die ze had gekocht bij de Wibra waren goedkoop geweest maar niet comfortabel. Ze had geprobeerd ze in te lopen maar na zes uur staan voelden haar hielen rauw.
De weken daarna ontwikkelde zich een bizarre routine. Dirk stuurde berichten via VoiceConnect. Lisa antwoordde via VoiceConnect. Ze hadden gesprekken over koetjes en kalfjes, over het weer, over werk. Een toneelstukje voor vader en dochter en twee AI-programma’s.
Dit was zijn kans, wist Dirk. Hij kon haar persoonlijk vragen hoe het echt ging, voorzichtig het gesprek sturen naar financiën, aanbieden om te helpen zonder toe te geven dat hij in haar dossier had gekeken. Maar hoe deed je dat? Hoe vroeg je iemand subtiel of ze financiële problemen had zonder het te expliciet te maken?
Er verscheen een nieuwe notificatie op Dirks telefoon.
Beelden: zelf gebakken met ChatGPT
Logo voor de Sci-Fai / Komedie- en tragediereeks: zelf gebakken met ChatGPT.
