Het niet zo geheime geheime wapen van David Lynch (Over transcedente meditatie)

“Transcendente Meditatie is als een donut,” zei filmmaker David Lynch in een filmpje van enkele jaren terug (zie hier –  of bedenk zijn karakteristieke nasale stem en eeuwige glimlach er zelf bij). “Het is zoet en heel goed, maar als je nooit een donut hebt geproefd, weet je niet hoe zoet en goed een donut is. Transcendente Meditatie geeft een ervaring die veel zoeter is dan de zoetheid van deze donut – het geeft de ervaring van de zoetste nectar van het leven: puur gelukzalig bewustzijn.”

De onlangs overleden regisseur van films als Blue Velvet en Mulholland Drive (eigenzinnige kunstzinnige films die geliefd zijn bij critici en publiek – best bijzonder) was meer dan 40 jaar een fervent beoefenaar en pleitbezorger van Transcendente Meditatie (TM). Deze meditatietechniek, ontwikkeld door Maharishi Mahesh Yogi in de jaren vijftig en gepopulariseerd door The Beatles in de jaren zestig, belooft toegang tot een dieper bewustzijn en een explosie aan creativiteit.

TM is een relatief eenvoudige techniek waarbij de beoefenaar twee keer per dag twintig minuten mediteert met behulp van een mantra – een paar lettergrepen zonder betekenis die helpen de geest tot rust te brengen. Anders dan bij veel andere meditatievormen hoef je je niet ergens op te concentreren. Het doel is om moeiteloos ‘voorbij’ het normale denken te gaan en een staat van ’transcendent bewustzijn’ te bereiken. Je kunt voor veel geld cursussen volgen in TM, waarbij je een eigen, op jouw karakter afgestemd mantra krijgt, maar waarom zou je: je kunt net zo goed zelf aan de slag.

Lynch zwoer bij TM, omdat je er ‘negativiteit’ mee uitbant. Het was zijn niet zo geheime geheime wapen: “Negatieve zaken zoals woede en depressie zijn prachtig in een verhaal, maar ze zijn als gif voor de filmmaker,” legt hij uit. “Ze zijn gif voor de artiest, gif voor de creativiteit. Als je depressief bent kun je nauwelijks uit bed komen, laat staan ideeën hebben of creativiteit laten stromen.” Door TM zou je die negativiteit kunnen doorbreken, en ruimte voor positiviteit creëren. TM zou volgens hem leiden tot gemoedsrust, meer levensvreugde en meer creativiteit. Sterker nog, je wordt er een beter (vreedzamer, socialer, empathischer) mens van. TM was volgens Lynch daarmee de sleutel tot, jawel, wereldvrede.

Er zijn een paar studies die hoopgevende resultaten laten zien over de effecten van TM. Een publicatie uit 1979 in het Journal of Creative Behavior liet schijnbaar zien dat TM-beoefenaars significant hoger scoorden op tests voor creatief denken dan niet TM-beoefenaars. Volgens ene Fred Travis zou TM vooral de ‘incubatiefase’ van het creatieve denken zou kunnen versterken – het stadium waarin ideeën zich op onderbewust niveau vrij kunnen bewegen. Dit zou te danken zijn aan een verhoogde integratie van hersenfuncties.

Toch is er ook kritiek op het onderzoek naar TM. Veel van dit soort studies krijgt kritiek vanwege methodologische tekortkomingen en mogelijke vooringenomenheid, aangezien de onderzoekers zijn gelieerd aan de commerciële Maharishi International University.

De consensus is dat het er sterk op lijkt dat TM goed is voor je concentratievermogen en dat het stress en angst vermindert. Wellicht dat het ook (indirect) de creativiteit kan bevorderen.

Maarreh… zonder negatief te willen zijn: reken er niet op dat je dankzij TM tot Lynchiaanse hoogten zult stijgen.

Foto: vrijdag genomen in filmhuis Lab111