Memo aan mezelf (Nog even over de interpretatie van Mulholland Drive, Babygirl en kunst in het algemeen)
Een kunstwerk is – een enkele allegorie daargelaten – geen raadsel dat moet worden opgelost om de ‘ware’ betekenis te vinden, geen versleutelde boodschap. Als je kunst reduceert tot één simpele boodschap of historisch feit doet afbreuk aan haar rijkdom en complexiteit. De strekking van Mulholland Drive is bijvoorbeeld niet dat je als actrice in Hollywood seks met belangrijke mannen moet hebben om carrière te maken.
Maar hoe moeten we dan wel naar kunst kijken? Beschouw het kunstwerk als meerduidig; er zijn verschillende interpretaties mogelijk. De symbolen zijn geen rechtstreekse verwijzingen maar kunnen allerlei betekenissen hebben (en ‘polysemisch’ zijn, zoals de dichter Dante het schijnt te noemen). Een vrouw die in Mulholland Drive naast een rode lamp gezeten een telefoon opneemt is ook niet per se een ‘call girl’, maar eerder iemand die op allerlei denkbare manieren haar ziel bederft. Ook wordt in Mulholland Drive verwezen naar andere films, zoals Sunset Boulevard en Vertigo (‘anagogische’ verwijzingen, zoals literair criticus Northrop Frye het noemde). Juist in de meerduidigheid schuilt de rijkdom van een werk.
Natuurlijk zijn er grenzen. Niet elke betekenis die je aan een film toekent is even toepasselijk. Het bekende verhaal dat Pink Floyds The Dark Side of the Moon perfect synchroon zou lopen met de soundtrack van The Wizard of Oz is een schoolvoorbeeld van overinterpretatie. Ongeloofwaardig.
Soms weet ik niet of iemand zich aan overinterpretatie schuldig maakt of juist nieuwe betekenislagen aanboort, waarvan zelfs de maker zich niet bewust is. Neem de opvatting dat Babygirl ‘eigenlijk’ over AI gaat, zoals Her dat ook deed. Weet niet. Het stemt wel tot nadenken – en dat pleit voor het werk en voor degene die aannemelijk weet te maken dat deze interpretatie hout snijdt.
